Bóżnica drewniana w Brzozdowcach została zbudowana w XVIII w. Zniszczona podczas II wojny światowej. Nie jest mi wiadome, gdzie się dokładnie znajdowała, choć można próbować to wywnioskować z archiwalnych map i fotografii porównując je z danymi współczesnymi. Lokalizacja kirkutu natomiast jest nadal czytelna – na wzgórzu (Górze św. Jana) przy drodze na Chodorów. Zachowała się kępa drzew na polu, w której podobno jeszcze po wojnie można było znaleźć zniszczone macewy. Tam też mieli zostać rozstrzelani niektórzy żydowscy mieszkańcy Brzozdowiec. Dziś teren kirkutu jest ogrodzony i opatrzony tablicą w języku hebrajskim.

Informacje o bóżnicy pochodzą z opracowania Marii i Kazimierza Piechotków, których antologia drewnianych bóżnic bazowała na dokumentacji przedwojennej, głównie opracowaniu Holzsynagogen in Polen (1934).  Nie jest jednak jasne, kiedy dokładnie zrobiono fotografię brzozdowieckiej synagogi. Być może wykonał ją historyk sztuki Szymon Zajczyk (1900-1944), autor licznych fotografii bóżnic w międzywojennej Polsce, w tym ujęcia, które można obejrzeć na stronie Wirtualnego Sztetla. Wątek jego dorobku naukowego pojawił się podczas wystawy „Frank Stella i synagogi dawnej Polski” (Muzeum POLIN, 2016), w ramach której pokazano geometryczne malarstwo inspirowane formami bóżnic a także dokumentację fotograficzną i plany tych obiektów. Wśród obrazów Franka Stelli znalazła się też kompozycja Brzozdowce (1973), ale niestety na warszawskiej wystawie nie została pokazana.

Bóżnica drewniana w Brzozdowcach

„Sala główna kwadratowa, poprzedzona od zachodu przedsionkiem z wydzieloną izbą, nad nim pomieszczenie dla kobiet, dostępne przez schody, prowadzące wzdłuż południowej ściany sali głównej, na boczną galeryjkę. Wzdłuż ściany północnej druga, parterowa, modlitewnia dla kobiet. Sala główna kwadratowa, przekryta ośmioboczną kopułą wpisaną w więźbę dachową, pierwotnie przekryta była kolebką, wspartą na podwójnej fasecie. Wg autorów Holzsynagogen in Polen ślady po pierwotnym przekryciu zachowały się na więźbie dachowej. Bima altanowa. Bryła główna przykryta dachem łamanym, dwukondygnacjowym, o dolnej kondygnacji czterospadowej, górnej półszczytowej. Galeryjka przykryta przedłużeniem dolnej połaci dachu głównego. Ściany sali wieńcowe z lisicami, z zewnątrz obite gontem, wewnątrz polichromowane. Okna bliźniacze, u góry zakończone łukiem odcinkowym. Ściany parterowych pomieszczeń dla kobiet o konstrukcji sumikowo-łątkowej”. PIECHOTKOWIE (1957:196)

Bóżnica widoczna jest również na fotografii z albumu Treasures of Jewish Galicia, (ed. Sasah Harel Hoshen, Beth Hatefutsoth, The Nahum Goldmann Museum of the Jewish Diaspora, 1996), której skan nadesłał Alberto Guido Chester z Argentyny, za co serdecznie dziękuję.

Widok Brzozdowiec, bóżnica i cerkiew

Bibliografia:

  • BREIER A. , EISLER M., GRUNWALD M., Holzsynagogen in Polen, Baden bei Wien 1934.
  • PIECHOTKOWIE,  Maria i Kazimierz , Bóżnice drewniane, Wyd. Budownictwo i Architektura, 1957, s. 196.
Reklamy

Komentarze 3 to “Bóżnica”

  1. Vova Says:

    A ja znam gdzie się znajdowała, teraz można tam postawić pamiątek!
    Brzozdowce 16 09 09

  2. ewawojtowicz Says:

    Dziękuję za informację! Może można zrobić zdjęcie tego miejsca?

  3. Vova Says:

    Może spróbować


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: