Szkoła w Brzozdowcach – z zasobów Archiwum Polona

18/03/2016

W zasobach archiwum Polona Biblioteki Narodowej znaleźć można publikacje prasowe z XIX wieku, w których Brzozdowce są wzmiankowane. Niekiedy informacje te są interesujące, jak zapowiedź wzniesienia szkoły, którą warto zacytować. „Gazeta Lwowska” w zasobach Archiwum Polona nr 13 z wtorku 18 stycznia 1859 donosi (pisownia oryginalna) :
” Monarchya Austryacka, rzecz urzędowa.
Gmina miasteczka Brzozdowce, w obwodzie Brzeżańskim postanowiła w pamięć urodzin najdostojniejszego Następcy tronu w czasie pobytu Jego Excelencyi Namiestnika w Brzozdowcach, wyposażyć trywialną szkołę wspólną rzeczonej gminie wiejskiej i włościańskim gminom Hranki, Kuty i Podhorce.
Na utrzymanie nauczyciela i opędzenie wydatków na sprzęty i posługę szkolną przeznaczono następujące składki:
I. Chrześciańska miejscowa gmina Brzozdowce roczną komunalną składkę w kwocie 150 zł.
II. Chreściańskie gminy włości Hranki i Kut roczną składkę w kwocie 70 zł.
III. Chrześciańska gmina włości Podhorce roczną składkę w kwocie 18 zł.
IV. Żydowski kahał Brzozdowiecki roczną składkę w kwocie 22 zł.
Następnie za przyzwoleniem c.k. Namiestnictwa zobowiązała się jako władza administracyjna fundacyi ubogich i sierot hrabi Skarbka dyrekcya dóbr fundacyjnych Brzozdowce
a) Na założenie fundamentów na mający się wystawić z twardego materyału budynek szkolny i pomieszkanie nauczyciela zaasygnować gminom bezpłatnie potrzebny materyał kamienny;
b) Opłacić cegielników i dodać bezpłatnie tak grunt jako też drzewo na wypalenie 35.000 cegieł;
c) Zaasygnować bezpłatnie materiał drewniany na wiązanie dachy;
d) W dobrach Smorze kazać przygotować 20.000 gontów na pokrycie tej szkoły;
e) W tym samym zamiarze kazać przysposobyć 240 n.a. meców wapna w Brzozdowcach;
f) Od dnia otworzenia szkoły wydawać bezpłatnie sześć n.a. sągów krąglakó tak długo na opał szkoły, pokąd nie będzie założony instytut ubogich w Drohowyżu.
Kahał żydowski w Brzozdowcach przyrzekł także przyczynić się do budowy tej szkoły kwotą 20 złr. m.k. raz na zawsze.
Nareście obowiązały się chrześcijańskie gminy za pomocą składek przeznaczonych przez dyrekcyę dóbr i tamtejszy kahał żydowski wystawić na przyszły rok z twardego materyału budynek szkolny, w którym znajdować się będzie także pomieszkanie
nauczyciela, na oddanym już przez komisyę funcuszowi szkolnemu i leżącym pod top. l. 154 i 155 a w protokole dokładnie określonym gruncie ogrodowym w objętości 1 morga 48 sążni kwadratowych, i założyć także szkółkę drzew przy tej szkole;
następnie własnym kosztem wydobywać wszelki materyał w kamieniołomie i zwieźć, nakoniec tak budynek szkolny, jak i pomieszkanie nauczyciela utrzymywać zawsze w dobrym stanie, posprawiać i dokupywać porządki szkolne, zrąbać w lesie i zwieźć drzewo na opał szkolny.
Okazaną temi składkami pożyteczną usilność ku podniesieniu elementarnej nauki ludu podaje c.k. Namiestnictwo z zasłużonem uznaniem do wiadomości publicznej.”

01790

„Gazeta Lwowska” z 18 stycznia 1859 w zasobach Biblioteki Narodowej

 

Natomiast Wasyl Ława w wydanej w 1997 we Lwowie,  w języku ukraińskim, broszurze „Historia wsi Brzozdowce od najdawniejszych czasów do 1939 roku”, pisze na s. 16, iż rusińska szkoła w Brzozdowcach istniała przynajmniej od 1824 roku, gdy miała być założona przy parafii, nie posiadała jednak odrębnego budynku. Opiekę nad szkołą sprawował paroch (proboszcz obrządku greckokatolickiego) Łopuszański, a uczniów, w wieku 7-12 lat, na początek było tylko siedmioro. Później szkoła rozwinęła się do dwuklasowej w 1893 roku i do pięcioklasowej w 1899 roku, jednak w tym czasie budynek szkoły miał być w  złym stanie, co świadczyłoby o tym, że albo:
-W. Łaba pisze o innej szkole (o tym świadczyłyby nazwiska uczniów, które wymienia, oraz analiza dziejów szkolnictwa ukraińskiego na s. 17, gdy pisze o latach 1924-1934).
-Gmina nie wywiązała się ze złożonej obietnicy utrzymywania szkoły w dobrym stanie.
Kolejno autor opisuje rozwój szkoły, proporcje ilościowe uczniów deklarujących naukę w języku ojczystym oraz polskim. Dodaje także, że w 1787 roku założyć miano w Brzozdowcach osobną szkołę żydowską. (Ława, 1997: 18). Informacje te autor czerpie z historycznych archiwów lwowskich, do których odnośniki podaje w przypisach. Do  Ławy odnosi się także w swoim kalendarium historii Brzozdowiec Stanisław Horyń. Natomiast w książce R. Brzuchańskiego, napisanej w oparciu o wspomnienia Jana Burlikowskiego, pojawia się odwołanie do austrackiego rocznika statystycznego, wedle którego szkoła była pięcioklasowa w latach 1899-1923, a następnie była siedmioklasowa Brzuchański, 2003: 121). W tej książce można także przeczytać, że „Dwa budynki szkoły w Brzozdowcach wybudowano jeszcze za czasów austriackich. Na nowszym budynku, krytym blachą, znajdował się ganek z wieżyczką,w  której był dzwonek. (…) Oba budynki były murowane i wystarczająco obszerne na potrzeby szkolne. (…) Przy szkole znajdował się duży ogród warzywno-owocowy” (Brzuchański 2003: 123). Według niepublikowanych wspomnień Katarzyny z Dąbrowskich Berezowskiej (1919-2002) szkołę w Brzozdowcach miał budować m.in. jej dziadek, Filip Szymański (1854-1897), który był murarzem. Nie byłoby to do końca zgodne z informacją z „Gazety Lwowskiej”, ale też nie wiemy dokładnie, ile czasu upłynęło od uroczystej deklaracji do faktycznej budowy szkoły.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: